Okres 1230-1320

Charakterystyczną cechą tego okresu jest równoczesne występowanie grodów o konstrukcji drewniano-ziemnej i zamków murowanych z cegły lub kamienia. Długotrwałość tradycyjnych grodów drewniano-ziemnych nasuwa przypuszczenie, że musiały być one niejednokrotnie przebudowywane w celu przystosowania ich do nowych funkcji. Dotyczyło to przede wszystkim wieloczłonowych grodów kasztelańskich, tracących znaczenie, których funkcje ulegały zmianom. Prawdopodobnie nowo wznoszone grody drewniano-ziemne, bo i takie powstawały w XIII wieku, miały program użytkowy i funkcje niewiele różniące je od średniowiecznych zamków murowanych. Być może należałoby również nazywać je zamkami drewnianymi.

W pierwszej połowie XIII wieku wśród licznych użytkowanych grodów drewniano-ziemnych tylko sporadycznie występowały umocnienia murowane. Natomiast w drugiej połowie XIII wieku i na początku XIV wieku zdecydowaną przewagę w niektórych dzielnicach Polski uzyskały założenia warowne w formie zamków murowanych.